Naar de inhoud
Het Pausmuseumvan Karel
Menu

Museum CollEpl2 · Emmaplein 2, Groningen

Van Petrus tot Leo XIV

Karel Kuhlmann verzamelt alles over de pausen: honderden boeken, een ingelijste gravure van elke paus, en een eigen vergelijking van hoe de handboeken de pausen tellen. In het souterrain aan het Emmaplein is dat een museum. Hier komt het online, zodat iedereen door twintig eeuwen pausgeschiedenis kan bladeren.

pausen in Karels lijst
264pausen in Karels lijst
tegenpausen
34tegenpausen
handboeken naast elkaar gelegd
16handboeken naast elkaar gelegd
ingelijste gravures
262ingelijste gravures
boeken over de pausen
525+boeken over de pausen
Houtsnede van een paus met tiara, naast een wapen met een kruis
Houtsnede van tegenpaus Felix V (1439–1449). De eerste pausportretten waren houtsneden.Collectie Karel Kuhlmann
Er zijn geen objectieve boeken over pausen. Kroniekschrijvers waren in dienst van bisschop, kardinaal of paus. Wiens brood men eet, wiens woord men spreekt.
Karel Kuhlmann, Paus Historie (2023)Kom kijken in mijn bibliotheek en ervaar het zelf.

Uitleganimatie

Waar woonde de paus?

Rome lijkt vanzelfsprekend, maar de pausen hebben ook in Avignon gewoond, zijn gevlucht naar Gaeta en zaten gevangen in Frankrijk. Speel de reis af, of klik zelf door de eeuwen.

Middellandse ZeeTyrreense ZeeAdriatische ZeeRome
Kaart: Natural Earth (publiek domein)

ca. 33–1257

Rome, bij het graf van Petrus

Eeuwenlang is Rome de vaste plek. Vanaf de 4e eeuw woont de paus in het Lateraanse paleis, dat keizer Constantijn aan de kerk gaf.

Infographic

Pausen door de eeuwen heen

Hoeveel pausen begonnen er in elke eeuw? Geteld uit Karels eigen lijst. Wijs een eeuw aan voor de details.

Xe eeuw: 22 pausen + 3 tegenpausen

van Leo V tot en met Silvester II · gemiddeld elke 4.5 jaar een nieuwe paus

  • pausen
  • tegenpausen

Bron: Karels pausvolgorde (2022), op volgorde van de Annuario Pontificio. Leo XIV (2025) staat nog niet in de lijst.

Uit Karels onderzoek

De hoeveelste paus? Dat hangt af van het boek

Bij het verzamelen van gravures zag Karel dat elk handboek de pausen anders nummert. Hij legde 16 bronnen naast elkaar, van Platina tot Wim Zaal. De lijnen tonen hoeveel nummers een boek voorloopt op de officiële volgorde van de Annuario Pontificio.

duistere eeuwschisma0+2+4+6+8+1005001000150020001059 · Nicolaas IIverschil in nummers met de Annuario Pontificio

Foliogravures met medaillons van alle pausen (1723) loopt op zijn verst 11 nummers voor op de Annuario.

Rond houtsnedemedaillon van een paus met tiara, met als opschrift Ioannes XXIV
'Ioannes XXIV' in Karels Platina-uitgave (1608). We kennen hem nu als tegenpaus Johannes XXIII (1410–1415).Collectie Karel Kuhlmann

Waarom? Tegenpausen die wel of niet meetellen, pausen die nooit bestaan hebben (zoals Johannes XX), en Stefanus II, die stierf voordat hij gewijd was. Volgens Hans Kühner (1962) is de nummering pas vanaf Nicolaas II (1059) zeker. Toch maken de oudere boeken daarna nog één sprong: bij het Westers Schisma tellen zij de pausen uit Avignon en Pisa wel mee.

Karels favoriete paus

Formosus (891–896)

Negen maanden na zijn dood liet een opvolger, Stefanus VI, het lijk van Formosus opgraven, in pauselijk gewaad op een troon zetten en berechten. De dode paus werd veroordeeld, zijn zegenvingers werden afgehakt en zijn lichaam werd in de Tiber gegooid. Het staat bekend als de Kadaversynode van 897.

“Na zijn dood alsnog ter dood veroordeeld.”

Karel Kuhlmann

Wist je dat…

  • Medaillon van paus Johannes II in profiel, met als opschrift Ioannes II

    533

    Mercurius was de eerste paus die een andere naam koos. Een heidense god als naam vond hij niet passend: hij werd Johannes II.

  • 13 dagen

    Urbanus VII had in 1590 het kortste pontificaat. Hij stierf aan malaria voordat hij gekroond was.

  • 719 jaar

    Zo lang duurde het van Celestinus V (1294) tot Benedictus XVI (2013) voordat een paus weer uit vrije wil aftrad.

Wat er komt

De zalen van het museum

We bouwen het museum stap voor stap. Dit zijn de zalen die eraan komen.

  1. Alle pausen

    Elke paus met gravure, levensloop, geboorteplaats en bronnen. Zoeken op naam, eeuw of land.

    binnenkort
  2. Tijdlijn van 2000 jaar

    Inzoomen van twintig eeuwen tot één pontificaat, met concilies, schisma's en tegenpausen.

    binnenkort
  3. In cijfers

    Hoe lang regeerden ze, hoe oud waren ze, waar kwamen ze vandaan? Grafieken die je zelf kunt filteren.

    binnenkort
  4. Kaarten en reizen

    Geboorteplaatsen door de eeuwen heen, en de reizen van de moderne pausen over de wereld.

    binnenkort
  5. De gravurezaal

    Ruim 260 ingelijste gravures, van Platina's houtsneden tot de foliovellen van 1723, met hun herkomst en de vervalsingen die Karel ontdekte.

    binnenkort
  6. De bibliotheek

    Meer dan 525 boeken over de pausen, waaronder ruim twintig over pausin Johanna, gekoppeld aan de pausen waar ze over gaan.

    binnenkort
Studieruimte van het museum met lange tafels, kasten vol boeken en ingelijste gravures aan de wanden
De studieruimte in het souterrain aan het Emmaplein.
Een groep houten heiligenbeelden
Een deel van de ruim 250 houten heiligenbeelden.

Museum CollEpl2 · Emmaplein 2, Groningen

Het museum bezoeken

Het museum in het souterrain aan het Emmaplein 2 in Groningen is te bezoeken op afspraak, ook met kleine groepen tot zes personen. Een rondleiding met uitleg duurt ongeveer een uur.

Hoe je een afspraak maakt, staat hier binnenkort.